Dù Chính phủ và UBND TP.HCM đã ban hành nhiều cơ chế hỗ trợ, việc tháo gỡ thủ tục pháp lý vẫn là chìa khóa then chốt để khơi thông nguồn cung nhà ở xã hội (NƠXH). Tại tọa đàm do Báo Tuổi Trẻ tổ chức, các chuyên gia và doanh nghiệp chỉ ra rằng dù TP.HCM đã nỗ lực rút ngắn quy trình xuống 7 bước (132 ngày theo lý thuyết), thời gian làm thủ tục thực tế vẫn mất khoảng 2 năm. Để giải bài toán an cư cho hàng trăm nghìn người lao động, việc cắt giảm thủ tục hành chính, giải ngân gói tín dụng ưu đãi và bố trí quỹ đất phù hợp cần được triển khai đồng bộ.
1. Nhu Cầu An Cư Khổng Lồ Và Áp Lực Từ Thực Tế
Khảo sát do Liên đoàn Lao động TP.HCM thực hiện trên 200.000 công nhân lao động đã phản ánh nhu cầu thực sự về nhà ở tại các đô thị lớn:
95% công nhân mong muốn mua nhà ở xã hội: Chỉ có 5% lựa chọn thuê trọ. Người lao động mong muốn sở hữu căn hộ lâu dài để ổn định cuộc sống, nhưng mức thu nhập hiện tại khiến việc tích lũy gặp nhiều khó khăn.
Nhu cầu 974.000 căn đến năm 2030: Theo Sở Quy hoạch – Kiến trúc TP.HCM, thành phố cần khoảng 974.000 căn NƠXH từ nay đến năm 2030 (trong đó nhóm công nhân chiếm 30%, các đối tượng thu nhập thấp khác chiếm 70%).
Bài toán quỹ đất: TP.HCM hiện rà soát có 193 dự án NƠXH và cần từ 1.700 – 2.000 ha đất để phục vụ mục tiêu phát triển nhà ở theo quy hoạch.
2. Những Rào Cản Thủ Tục Cần Tăng Tốc Gỡ Vướng
Mặc dù hệ thống pháp lý sau Luật Nhà ở đã ghi nhận nhiều điểm sáng, quá trình triển khai dự án NƠXH trên thực tế vẫn chạm trán nhiều “nút thắt”:
a) Thời gian hoàn thiện pháp lý thực tế còn kéo dài
UBND TP.HCM đã ban hành quy chuẩn trình tự đầu tư dự án NƠXH gồm 7 bước với tổng thời gian 132 ngày. Tuy nhiên, đại diện các doanh nghiệp triển khai (như Công ty Lê Thành, Tập đoàn Kim Oanh) cho biết:
Các khâu từ chấp thuận chủ trương đầu tư, thẩm định/phê duyệt quy hoạch, chuyển mục đích sử dụng đất đến cấp giấy phép xây dựng đều đòi hỏi sự phối hợp của nhiều sở ngành.
Thực tế thời gian làm thủ tục đã cải thiện từ 3 – 4 năm trước đây xuống còn khoảng 2 năm, nhưng vẫn chưa thể đạt mốc 132 ngày như kỳ vọng.
b) Điểm nghẽn giải ngân nguồn vốn tín dụng
Gói tín dụng 145.000 tỷ đồng: Do ngân hàng thương mại triển khai đến nay mới giải ngân được khoảng 6.700 tỷ đồng. Nguyên nhân chính là do vướng mắc thủ tục pháp lý khiến nhiều dự án chưa đủ điều kiện vay vốn.
Mặt bằng lãi suất: Mức lãi suất ưu đãi hiện áp dụng khoảng 5,9%/năm cho người mua và 6,1%/năm cho chủ đầu tư. Doanh nghiệp và người dân vẫn kỳ vọng lãi suất có thể hỗ trợ sâu hơn để giảm áp lực tài chính.
c) Tối ưu hóa hiệu quả đầu tư
NƠXH bị khống chế trần lợi nhuận theo quy định, trong khi chi phí nguyên vật liệu và chi phí đầu vào gia tăng. Việc thủ tục kéo dài làm gia tăng chi phí cơ hội, khiến doanh nghiệp thận trọng hơn khi tham gia thị trường.
3. Giải Pháp Khơi Thông Quy Trình Đầu Tư Nhà Ở Xã Hội
Để đưa các chính sách gỡ vướng đi vào cuộc sống, các đại biểu và chuyên gia đã đưa ra nhiều đề xuất căn cơ:
Rút gọn và cắt giảm các khâu không cần thiết:
Xem xét cơ chế liên thông giữa các sở ngành để đẩy nhanh khâu duyệt hồ sơ.
Đề xuất miễn giảm bớt một số thủ tục trùng lặp như kiểm toán/nghiệm thu riêng, miễn giấy phép xây dựng cho các dự án đã duyệt quy hoạch chi tiết 1/500.
Nới chính sách tín dụng và điều kiện vay:
Đơn giản hóa thủ tục chứng minh thu nhập và nới rộng đối tượng thụ hưởng.
Kéo dài thời hạn trả góp để khoản trả nợ hàng tháng phù hợp với thu nhập thực tế của người lao động.
Phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể:
Liên đoàn Lao động TP.HCM chủ động hợp tác với các tập đoàn bất động sản lớn để phát triển khoảng 80.000 căn NƠXH.
Vận động doanh nghiệp hỗ trợ tiền thuê trọ (từ 300.000 – 500.000 đồng/tháng) và hỗ trợ các chủ nhà trọ cải tạo điều kiện sống cho công nhân trong thời gian chờ mua nhà.
Quy hoạch quỹ đất vị trí kết nối tốt:
Bố trí quỹ đất sạch gần các khu công nghiệp, có hạ tầng giao thông kết nối đồng bộ để người dân thuận tiện di chuyển làm việc.
